Асосий Меню

Махсус бўлимлар

Қўшимча бўлим

Амал мавсуми

Ваколатга доир аҳкомлар ҳақидаги боб

Ваколат луғатда «топшириш» маъносини англатади, истилоҳда эса бир киши ўзига ўхшаган тасарруфи жоиз (яъни, тасарруф қилишга лаёқатли) бир кишини ноиблик мумкин бўладиган ишларда ўзидан ноиб (вакил) қилиши, маъносида ишлатилади.

Ваколат Қуръон, Суннат ва ижмоъ билан жоиздир.

Аллоҳ таоло айтади:

«Энди бир кишини мана шу пулингиз билан шаҳарга жўнатинглар, у энг сара, покиза таомларни танлаб, сизларга ундан ризқ, насиба олиб келсин… дейишди» (Каҳф: 19).

«(Юсуф) деди: Мени шу Ернинг хазиналари устига қўйгин» (Юсуф: 55).

«Албатта, садақалар (яъни, закотлар) … уни йиғувчиларга …» (Тавба: 60).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Урва ибн ал-Жаъд розияллоҳу анҳуни қўй сотиб олишга вакил қилганлар (Бухорий (3642) Урва ал-Бориқийдан ривояти), Маймуна розияллоҳу анҳога уйланишларида Абу Рофиъ розияллоҳу анҳуни вакил қилганлар (Термизий (841) ва Аҳмад (6/392, №27197) ривоятлари), закот йиғиш учун закотчиларни юборардилар.

Ал-Муваффақ ва бошқалар ваколатнинг жоизлигига уммат ижмоъ қилганини айтганлар.

Уни зарурат ҳам тақозо қилади, чунки, ҳар ким ҳам ўзи муҳтож бўладиган ишларнинг ҳаммасини бир ўзи қилиш имконига эга бўлмайди (Ал-муғний: 5/51).

Ваколат ақди нима билан амалга ошади:

Ваколат ақди изнга далолат қилувчи: «Сен шундай қилгин» ёки «Сенга шу ишни қилишингга изн бердим» деганга ўхшаган ҳар қандай сўз билан амалга ошади.

Ваколатни дарҳол қабул қилиш ҳам, қабул қилишни англатувчи ҳар қандай сўз ё иш билан кейинроқ қабул қилиш ҳам дуруст бўлади. Чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам вакилларининг қабули у зот уларни вакил қилганларидан кейинроқ ҳам амалга ошарди.

Ваколат вақтинчалик бўлиши, шунингдек, бирон шартга боғлиқ бўлиши мумкин, масалан: «Сен менга бир ойлик вакилсан» ёки «Ҳовли-жойимнинг ижара муддати тамом бўлганидан кейин уни сотиб юбор» деганга ўхшаган.

Вакилни аниқ тайин қилиш эътиборлидир, «Мана бу иккисидан бирини вакил қилдим» дейиш билан ёки ўзи танимайдиган кишини вакил қилиш билан ваколат ақди амалга ошмайди.

Қандай ишларда ваколат дуруст бўлади:

Одамларнинг ҳақ-ҳуқуқларига таллуқли бўлган ишлардан ниёбат (бировни ўзига вакил ва ўринбосар қилиш) мумкин бўладиган ҳар қандай битим тузиш ва уни бузиш ишида ваколат дуруст бўлади.

Битим тузиш – сотиб олиш, сотиш, ижарага бериш, қарз бериш, музораба (шериклик иш қилиш) кабилардир.

Битимни бузиш – талоқ, хулъ (аёл кишининг талаби билан никоҳ бузилиши), озод қилиш, бўшатиб юбориш кабилардир.

Ниёбатни қабул қиладиган Аллоҳнинг ҳақ-ҳуқуқлари бўлган ҳар қандай ибодатларда ваколат дуруст бўлади. Масалан, садақаларни тарқатиш, закот чиқариш, назр, каффорат, ҳаж, умра каби ибодатларда ваколат дуруст. Чунки, булар ҳақида далиллар келган.

Ниёбатни қабул қилмайдиган Аллоҳнинг ҳақ-ҳуқуқларида эса ваколат дуруст бўлмайди. Улар асосан баданий ибодатлардир, намоз, рўза, таҳорат каби. Чунки, булар ҳар бир кишининг баданига тааллуқли ибодатлардир.

Ҳад (шаръий жазо)ни исботлаш ва уни ижро қилишда ваколат дуруст бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам : «Эй Унайс, ўша аёл олдига боргин, агар (зино қилганини) бўйнига олса, уни тошбўрон қил», деганлар (Бухорий (2314) ва Муслим (1697) Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар).

Вакил ўзига топширилган ишни бошқа бировга топшириши мумкин эмас, фақат бир неча масалада мумкин:

  1. Вакил қилувчининг ўзи: «Истасанг, бировни вакил қил» ёки «истаганингни
    қил» деб, бунга изн берган бўлса.
  2. Ваколати топширилган иш унга ўхшаганлар қиладиган иш бўлмаса, яъни, у
    бундай ишни қилишни ўзига эп кўрмайдиган катта одамлардан бўлса.
  3. Ўзи вакил қилинган ишни адо этишга кучи етмаса.
  4. Ўзи вакил қилинган ишни яхши бажара олмаса.

Мана шу ҳолатларда у ишончли бир кишини вакил қилиши жоиз бўлади, чунки, унга ишончли бўлмаган одамни вакил қилишга изн берилмаган.

Ваколат икки тарафдан жоиз ақд бўлиб, вакил қилувчи тарафидан изн, вакил тарафидан эса фойда келтириш, иккаласи ҳам бунга мажбур бўлмайдилар, ҳар иккиси истаган пайтларида уни бекор қилиши мумкин.

Ваколатни бекор қилувчи ишлар:

Ваколат иккала тарафдан бирининг уни бекор қилиши ёки вафоти ёки ақлдан озиб қолиши билан бекор бўлади. Чунки, ваколат ҳаёт ва ақлга суянади, улар бўлмаса, у яроқли бўлмайди.

Ваколат вакил қилувчининг вакилни бўшатиши билан ҳам бекор бўлади…..

Вакил қилиш ва вакил бўлиш жоиз бўладиган ишлар:

Ким бир ишда тасарруф қила олса, унда вакил қилиши ва вакил бўлиши мумкин. Кимнинг тасарруфи яроқли бўлмаса, унинг ноиби ҳам (яроқсиз бўлишга) лойиқроқ.

Ким сотиш ёки сотиб олишга вакил қилинган бўлса ўзидан сотиб олмайди ва ўзининг нарсасини сотмайди. Чунки, байъдаги урф – бошқа биров билан байъ қилишдир. Акс ҳолда унга бирон туҳмат (айблов) етиб қолиши мумкин. Шунингдек, ўзининг фарзандидан, отасидан, аёлидан ва унга гувоҳликлари қабул қилинмайдиган бошқа кишилардан байъ қилиши дуруст бўлмайди. Чунки, бу ҳолда ҳам унга туҳмат (айблов) етиб қолиши мумкин.

Вакил қилувчига ва вакилга тааллуқли тасарруфлар ҳақидаги боб:

Тўловни амалга ошириш, сотиб олинган молни олиш, айби бўлса қайтариб юбориш каби ақд ҳуқуқлари вакил қилувчига тааллуқлидир.

Байъга вакил қилинган киши молни топширади, вакил қилувчининг изнисиз ёки изнга далолат қилувчи бирон қарина (белги)сиз тўлов баҳосини қабул қилиб олмайди, яъни, масалан бир ўринда сотган бўлсаки, ўша жойнинг ўзида пулини олмаса, у зое бўлиб кетиши мумкин бўлса, мана шу нарса изнга қарина бўлади. Сотиб олишга вакил бўлган киши тўловни амалга оширади, чунки, бу унинг ваколатидан ва ҳуқуқидан саналади….

Вакилнинг бўйнига юкланадиган ва юкланмайдиган жавобгарликлар:

Вакил омонатдордир, унинг бепарволигисиз ва тажовузисиз талафотга учраган молнинг кафолати (жавобгарлиги) унга юкланмайди. Агар бепарволик қилган бўлса ёки ҳаддидан ошган бўлса ёки ундан молни талаб қилинганда узрсиз уни топширмаган бўлса, у уни тўлаши лозим бўлади.

Байъ ва ижарада вакил қилинган вакилнинг тўловни ва ижара ҳақини қабул қилиб
олгани ва улар унинг қўлида талафотга учрагани ҳақидаги сўзи қабул қилинади.
Унинг тўлов ва ижара ҳақининг миқдори ҳақидаги сўзи ҳам қабул қилинади, валлоҳу
аълам.

Сиз учун танладик

Шайх Абдулвалий Қори “Душанба кунлик дарслар” силсиласи

Андижон жоме мадраса-масжидининг имом хатиби устоз Абдулвалий қори. № Дарснинг номи Нусха олиш 1 Ихлос RM MP3 2 Аллоҳ йўлида...
Read More

Омонат (2)

Инсоннинг ўзи ва ўзгалар ўртасидаги нарсалардаги омонат Бу омонат хоҳ мол хоҳ бошқа нарса бўлсин инсонларнинг сизга топширган нарсаларини ва...
Read More

Омонат

Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ал-Жибрин
Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога ҳамду санолар айтамиз, ундан бизни мағфират қилишини сўраймиз. Гувоҳлик бераманки Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиз зотдир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг қули ва элчисидир. У кишига, аҳли ва асҳобларига Аллоҳнинг раҳмати ва саломи бўлсин.

Аммо баъд:

Албатта омонат ҳақида сўзлаш катта аҳамиятга эга. Чунки у бир томондан Аллоҳ ва банда ўртасидаги нарсага, иккинчи томондан банда билан банда ўртасидаги нарсага алоқадор. Мазкур омонатни адо этишда бандага мадад берадиган сабабларни баён этамиз.
Read More

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК?

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК? بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ СЎЗ БОШИ Барча оламларнинг ҳукмдори, меҳрибон ва раҳмли, қиёмат кунининг подшоҳи бўлмиш...
Read More

Кутубус-ситта Олти китоб


Алхамду лиллах вассолату вассаламу ала росулиллах.

Кутубус-ситта муаллифлари куйидаги зотлар:


Имом Бухорий (194-256 хижрий)
Имом Муслим (204-261 хижрий)
Имом Абу Довуд (202-275 хижрий)
Имом Тирмизий (209-279 хижрий)
Имом Насоий (215-300 хижрий)
Имом Ибн Можа (209-273 хижрий)



Уларнинг хар бирини сизга кискача килиб таништириб ўтсам:

1. Имом Бухорий.

У зот Абу Абдуллох Мухаммад ибн Исмоил ибн Иброхим ибн Мугийра ибн Бардизба Жуъфий Бухорийдир.

Имом Бухорийнинг катта бобоси Мугийра Бухоронинг волийси Ямон Жуъфийнинг кўлида исломга кирган шунинг учун Жуъфий деб нисбат берилган (буни вилоят, мавло дейилади).

Имом Бухорий хижрий 194 - йилда Бухоро шахрида тугилди. Етим бўлиб ўсдилар.
Read More

Аҳли суннага мактуб (давоми)

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий
Абдуллоҳ Шариф таржимаси
Абу Закария ал-Маданий таҳрири
(Давоми)

3)Улар ўзгармас бирламчи аҳкомларни ва умумий қоидаларни иккинчи даражали (тасодифий) ҳукмлар ва муайян воқеалар сабабли бекор қилиб юбормайдилар. Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислар ила собит бўлган умумий қоидалардан бири, мусулмонларнинг иттифоқ бўлиши вожиблигидир. Бидъатчи ёки фосиқдан юз ўгириш эса иккинчи даражали (тасодифий) аҳкомлардан ҳисобланади. Бироқ, юз ўгириш фойда қилмаслиги маълум бўлса, бунга амал қилинмайди. Демак бу ўзгарувчан ва турли ижтиҳодларни қабул қила оладиган масаладир.
4)Ким улар каби намоз ўқиса, қиблаларига юзланса ва сўйган гўштларидан еса, у ўшалардандир.
Read More

Аллоҳ ризқ берувчи зот

Хулоса Аллоҳнинг борлигига иймон келтириш инсон табиатига ўрнатиб қўйилган, унинг ич-ичидан жўшиб чиқадиган туйғудир. Мусулмон киши ўзидаги шу табиий иймонни...
Read More

Аҳли суннага мактуб

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий Абдуллоҳ Шариф таржимаси Абу Закария ал-Маданий тасҳиҳи ва таҳрири بسم الله الرحمن الرحيم Сафар ибн...
Read More

Даҳрийлик (атеизм) хатари ва даҳрийларга эслатма

"Илҳод" – "даҳрийлик" хатари ва даҳрийларга эслатма ҳақидаги бўлим[1] Аллоҳдан тавфиқ сўраган ҳолда айтаман: Арабча "илҳод" сўзи "оғиш" маъносида бўлиб,...
Read More

Даъватчига оид савол-жавоблар

Барча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз....
Read More

Аёллар учун махсус дарслар

Энг кўп кўрилган

Янги китоблар

Саҳифамизда нашр этилаётган барча нарсалардан шахсий фойдаланиш учун руҳсат этилади. Саҳифамиз материалларидан фойдаланилган ўринларда www.islomnuri.org дан олинди деб кўрсатилиши, мустасно ўринларда бизга маълум қилиниши шарт. Материаллардан Аллоҳ йўлида фойдаланиш учун ҳуқуқлар чекланмаган. Тижорат учун фойдаланиш мумкин эмас.