Асосий Меню

Махсус бўлимлар

Қўшимча бўлим

Амал мавсуми

Кусуф намозига доир аҳкомлар ҳақидаги боб

Аллоҳ таоло айтади:

«У (Аллоҳ) қуёшни зиё сочувчи, ойни ёруғлик қилган ва сизлар йилларнинг саноғини ҳамда (вақтларнинг) ҳисобини билишларингиз учун уни (яъни, ойни бир қанча) манзил-буржларга бўлиб қўйган зотдир. Ҳеч шак-шубҳасиз, Аллоҳ бу (борлиқни) ҳақ (Қонун ва мақсад) билан яратди. У зот биладиган қавм учун Ўз оятларини муфассал баён қилур» (Юнус: 5).

«Кеча ва кундуз, қуёш ва ой Унинг (танҳолиги ва қудратига далолат қиладиган) оят-аломатларидандир. Агар сизлар (Аллоҳга) ибодат қилувчи бўлсанглар, қуёшга ҳам, ойга ҳам сажда қилманглар, (балки) уларни(нг барчасини) яратган зотга Аллоҳга сажда қилинглар!» (Фуссилат: 37).

Кусуф намози (яъни, қуёш тутилганда ўқиладиган намоз) уламолар иттифоқи бўйича, суннати муаккададир. Далили – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан собит бўлган суннатдир.

Кусуф – кун тутилиши Аллоҳ таоло у билан бандаларини ҳалокатдан қўрқитадиган оят-аломатлардан биридир. Аллоҳ таоло айтади: «Биз мўъжизаларни фақат (бандаларимизни ҳалокатдан) қўрқитиш учунгина юборурмиз» (Исро: 59).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг замонларида кун тутилганида у зот қўрққан ҳолларида, шошилиб, кийимларини судраганча масжидга чиқдилар ва одамлар билан намоз ўқидилар, сўнг уларга кун тутилиши Аллоҳнинг оят-аломатларидан бири эканини, Аллоҳ таоло у билан бандаларини қўрқитишини, у гоҳо одамлар устига азоб тушиши сабаби бўлиши ҳам мумкинлигини хабар бердилар, уни аритадиган нарсага буюрдилар, у юз берганда то ўтиб кетгунига қадар дуо, истиғфор, садақа, қул озод қилиш ва бошқа солиҳ амаллар қилишга буюрдилар. Кусуфда одамлар учун огоҳлантириш ва қўрқитиш бордир, токи улар Аллоҳ таолога тавба қилиб қайтсинлар.

Жоҳилият пайтида кусуф-кун тутилиши бирон улуғзоданинг туғилиши ёки вафоти сабабли юз беради, деган эътиқод ҳукм сурарди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу эътиқодни бекор қилдилар ва кусуфда бўлган илоҳий ҳикматни баён қилиб бердилар.

Абу Масъуд ал-Ансорий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўғиллари Иброҳим вафот этган куни кун тутилди. Одамлар: «Кун Иброҳимнинг ўлими сабабли тутилди», дейишди. Шунда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Кун ва ой Аллоҳнинг оят-аломатларидандир. Улар бировнинг ўлими ё ҳаётга келгани учун тутилмайдилар. Агар (тутилганини) кўрсаларингиз, Аллоҳнинг зикрига ва намозга шошилинглар», дедилар (Бухорий (1041) ва Муслим (911) ривоятлари.

«Саҳиҳайн»да келган бошқа бир ҳадисда: «То очилиб кетгунича Аллоҳга дуо қилинглар ва намоз ўқинглар» (Бухорий (1043) ва Муслим (915) Муғийра ибн Шуъба розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).

«Саҳиҳ»да Абу Мусо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аллоҳ юборадиган бу оят-аломатлар бировнинг ўлими ёки ҳаётга келгани учун бўлмайди. Лекин, Аллоҳ у билан бандаларини қўрқитади. Агар шундай ҳолатни кўрсаларингиз, Аллоҳнинг зикрига, Унга дуо қилишга ва истиғфор айтишга шошилингиз», дедилар (Бухорий (1059) ва Муслим (912) ривоятлари).

Аллоҳ таоло ушбу икки улуғ оят-аломатни – қуёш ва ой тутилишини бандалар бу билан ибрат олишлари ва улар ҳам ўзлари каби махлуқ эканини, уларга ҳам нуқсон ва ўзгариш етиши мумкинлигини билишлари учун жорий қилади. Токи, бандалари бу билан Унинг комил қудрат эгаси эканига ва ибодатга Угина ҳақли эканига йўллансинлар. Аллоҳ таоло айтганидек: «Кеча ва кундуз, қуёш ва ой Унинг (танҳолиги ва қудратига далолат қиладиган) оят-аломатларидандир. Агар сизлар (Аллоҳга) ибодат қилувчи бўлсанглар, қуёшга ҳам, ойга ҳам сажда қилманглар, (балки) уларни(нг барчасини) яратган зотга Аллоҳга сажда қилинглар!» (Фуссилат: 37).

Кусуф намози вақти кун тутилиши бошланишидан то очилиб кетгуничадир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Агар тутилганини кўрсангиз, намоз ўқингиз», деганлар (Бухорий (1044) ва Муслим (901) Оиша розияллоҳу анҳодан ривоятлари).

Бошқа ҳадисда: «Агар бу ҳолни кўрсангиз, то очилиб кетгунига қадар намоз ўқингиз» (Муслим (904) Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилган).

Кун очилиб кетганидан кейин кусуф намозининг қазоси ўқилмайди. Чунки, вақти ўтган бўлади. Кун тутилганини билгунларича у очилиб кетса, намоз ўқимайдилар.

Кусуф намозини қуйидагича ўқилади:

Уламолар сўзларининг саҳиҳроғига кўра, қироатни жаҳрий қилиб, икки ракъат намоз ўқийди. Биринчи ракъатда «Фотиҳа»ни ва «Бақара» ё шунга ўхшаш бирон узун сурани ўқийди, сўнг узун рукуъ қилади, сўнг бошқа намозлардаги каби рукуъдан бошини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, роббана лакал ҳамд», дейди. Сўнг яна «Фотиҳа»ни ва биринчи ракъатда ўқиганидан қисқароқ, масалан «Оли Имрон» сураси каби бир узун сурани ўқийди. Сўнг узунликда биринчи рукуъдан қисқароқ рукуъ қилади. Сўнг бошини кўтариб: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, роббана лакал ҳамду ҳамдан касийрон тоййибан мубарокан фийҳ, милъас-самаъи ва милъал-арз ва милъа ма шиъта мин шайъин баъд», дейди. Сўнг узун-узун икки сажда қилади, саждалар ўртасида узоқ ўтирмайди. Кейин иккинчи ракъатни ҳам худди биринчи ракъатдагидек узун-узун икки рукуъ ва икки сажда қилиб ўқийди. Сўнг ташаҳҳуд ўқиб, салом беради.

Бу кусуф намозининг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўқиганларидек ва у зотдан бир неча йўллар билан ривоят қилинганидек кўринишидир. Бу ривоятларнинг баъзилари «Саҳиҳайн»да ҳам бор бўлиб, жумладан Оиша розияллоҳу анҳодан шундай ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳаётлик даврларида кун тутилди. У зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам масжидга чиқдилар, туриб, такбир айтдилар, одамларни ўз ортларига сафга тиздилар. Сўнг узоқ қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, узоқ рукуъда турдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, роббана ва лакал ҳамд» дедилар. Сўнг тик туриб, яна узоқ қироат қилдилар, бу қироатлари аввалгидан кўра қисқароқ бўлди. Сўнг такбир айтиб, рукуъга бордилар ва узоқ рукуъда турдилар, бу рукуълари аввалги рукуъларидан қисқароқ бўлди. Сўнг: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, роббана ва лакал ҳамд» дедилар. Кейин сажда қилдилар. Иккинчи ракъатни ҳам худди биринчи ракъат каби ўқидилар. Ҳатто, (намозни) тўрт рукуъ ва тўрт сажда билан охирига етказдилар. Намозни тугатмасларидан туриб кун очилиб кетди» (Бухорий (1044) ва Муслим (901) ривоятлари).

Ушбу намозни жамоат билан ўқиш суннатдир, чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай қилганлар. Бошқа нафл намозлари каби ёлғиз ҳолда ўқилса ҳам жоиз. Лекин, жамоат билан ўқиш афзал ва суннатдир.

Кусуф намозидан кейин имом одамларга ваъз-насиҳат қилиши, уларни ғафлатдан ва ғурурга берилишдан огоҳлантириши, дуо ва истиғфорни кўп қилишга буюриши суннатдир. «Саҳиҳ»да Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам (намозларидан) бурилдилар, кун очилиб кетган эди. Одамларга хутба қилдилар, Аллоҳга ҳамду сано айтиб, сўнг шундай дедилар: «Албатта, кун ва ой Аллоҳнинг аломатларидан икки аломатдир. Улар бировнинг ўлими ё тириклиги учун тутилмайди. Агар шу ҳолни кўрсангизлар, Аллоҳга дуо қилинг, такбир айтинг, намоз ўқинг ва садақа қилинг!…» (Юқоридаги манба).

Агар намозни ўқиб бўлганида ҳали кун очилиб кетмаган бўлса, то очилиб кетгунига қадар Аллоҳни зикр қилиб, дуо қилиб туради, яна намозга қайтмайди. Агар намозда эканида кун очилиб кетса, намозни енгил қилиб тугатади, уни бузмайди. Чунки, Аллоҳ таоло: «Амалларингизни ботил-бекор қилиб қўйманглар!», деган (Муҳаммад: 33). Намоз кусуф вақтида бўлади, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: «то очилиб кетгунича» деган сўзлари бунга далил бўлади.

Шайхулислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳ айтади: «Кусуфнинг вақти кун тутилишига
қараб, баъзан узоқроқ, баъзан қисқароқ бўлади. Гоҳо куннинг ҳаммаси тутилади,
баъзан ярми, баъзида эса учдан бири тутилади. Агар кун кўпроқ тутилса, намозни
ҳам узунроқ ўқийди, ҳатто биринчи ракъатда «Бақара» ва шу каби бирон сурани
ўқийди. Иккинчи рукуъдан кейин ундан қисқароқ қироат қилади. Расулуллоҳ
соллаллоҳу алайҳи ва салламдан шу мазмунда саҳиҳ ҳадислар келган. Сабаб зойил
бўлса, шунингдек кусуфнинг узоқ давом этмаслигини билса намозни енгиллатиши
машруъдир. Кусуф тугашга яқин бўлиб қолган бўлса, намозни бошлайди ва енгилроқ
ўқийди. Аҳли илмлар жумҳури шундай деганлар, чунки бу намоз сабаб туфайли машруъ
бўлган. Сабаб эса зойил бўлди. Намоз бошлашидан олдин очилиб кетган бўлса, намоз
ўқимайди.» (Мажмуъул-фатава: 24/260).

Сиз учун танладик

Шайх Абдулвалий Қори “Душанба кунлик дарслар” силсиласи

Андижон жоме мадраса-масжидининг имом хатиби устоз Абдулвалий қори. № Дарснинг номи Нусха олиш 1 Ихлос RM MP3 2 Аллоҳ йўлида...
Read More

Омонат (2)

Инсоннинг ўзи ва ўзгалар ўртасидаги нарсалардаги омонат Бу омонат хоҳ мол хоҳ бошқа нарса бўлсин инсонларнинг сизга топширган нарсаларини ва...
Read More

Омонат

Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ал-Жибрин
Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога ҳамду санолар айтамиз, ундан бизни мағфират қилишини сўраймиз. Гувоҳлик бераманки Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиз зотдир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг қули ва элчисидир. У кишига, аҳли ва асҳобларига Аллоҳнинг раҳмати ва саломи бўлсин.

Аммо баъд:

Албатта омонат ҳақида сўзлаш катта аҳамиятга эга. Чунки у бир томондан Аллоҳ ва банда ўртасидаги нарсага, иккинчи томондан банда билан банда ўртасидаги нарсага алоқадор. Мазкур омонатни адо этишда бандага мадад берадиган сабабларни баён этамиз.
Read More

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК?

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК? بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ СЎЗ БОШИ Барча оламларнинг ҳукмдори, меҳрибон ва раҳмли, қиёмат кунининг подшоҳи бўлмиш...
Read More

Кутубус-ситта Олти китоб


Алхамду лиллах вассолату вассаламу ала росулиллах.

Кутубус-ситта муаллифлари куйидаги зотлар:


Имом Бухорий (194-256 хижрий)
Имом Муслим (204-261 хижрий)
Имом Абу Довуд (202-275 хижрий)
Имом Тирмизий (209-279 хижрий)
Имом Насоий (215-300 хижрий)
Имом Ибн Можа (209-273 хижрий)



Уларнинг хар бирини сизга кискача килиб таништириб ўтсам:

1. Имом Бухорий.

У зот Абу Абдуллох Мухаммад ибн Исмоил ибн Иброхим ибн Мугийра ибн Бардизба Жуъфий Бухорийдир.

Имом Бухорийнинг катта бобоси Мугийра Бухоронинг волийси Ямон Жуъфийнинг кўлида исломга кирган шунинг учун Жуъфий деб нисбат берилган (буни вилоят, мавло дейилади).

Имом Бухорий хижрий 194 - йилда Бухоро шахрида тугилди. Етим бўлиб ўсдилар.
Read More

Аҳли суннага мактуб (давоми)

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий
Абдуллоҳ Шариф таржимаси
Абу Закария ал-Маданий таҳрири
(Давоми)

3)Улар ўзгармас бирламчи аҳкомларни ва умумий қоидаларни иккинчи даражали (тасодифий) ҳукмлар ва муайян воқеалар сабабли бекор қилиб юбормайдилар. Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислар ила собит бўлган умумий қоидалардан бири, мусулмонларнинг иттифоқ бўлиши вожиблигидир. Бидъатчи ёки фосиқдан юз ўгириш эса иккинчи даражали (тасодифий) аҳкомлардан ҳисобланади. Бироқ, юз ўгириш фойда қилмаслиги маълум бўлса, бунга амал қилинмайди. Демак бу ўзгарувчан ва турли ижтиҳодларни қабул қила оладиган масаладир.
4)Ким улар каби намоз ўқиса, қиблаларига юзланса ва сўйган гўштларидан еса, у ўшалардандир.
Read More

Аллоҳ ризқ берувчи зот

Хулоса Аллоҳнинг борлигига иймон келтириш инсон табиатига ўрнатиб қўйилган, унинг ич-ичидан жўшиб чиқадиган туйғудир. Мусулмон киши ўзидаги шу табиий иймонни...
Read More

Аҳли суннага мактуб

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий Абдуллоҳ Шариф таржимаси Абу Закария ал-Маданий тасҳиҳи ва таҳрири بسم الله الرحمن الرحيم Сафар ибн...
Read More

Даҳрийлик (атеизм) хатари ва даҳрийларга эслатма

"Илҳод" – "даҳрийлик" хатари ва даҳрийларга эслатма ҳақидаги бўлим[1] Аллоҳдан тавфиқ сўраган ҳолда айтаман: Арабча "илҳод" сўзи "оғиш" маъносида бўлиб,...
Read More

Даъватчига оид савол-жавоблар

Барча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз....
Read More

Аёллар учун махсус дарслар

Энг кўп кўрилган

Янги китоблар

Саҳифамизда нашр этилаётган барча нарсалардан шахсий фойдаланиш учун руҳсат этилади. Саҳифамиз материалларидан фойдаланилган ўринларда www.islomnuri.org дан олинди деб кўрсатилиши, мустасно ўринларда бизга маълум қилиниши шарт. Материаллардан Аллоҳ йўлида фойдаланиш учун ҳуқуқлар чекланмаган. Тижорат учун фойдаланиш мумкин эмас.