Асосий Меню

Махсус бўлимлар

Қўшимча бўлим

Амал мавсуми

Лақит – ташландиққа доир аҳкомлар ҳақидаги боб

Ташландиқ (яъни ташлаб кетилган, йўқолиб қолган, топиб олинган) болага доир ҳукмларнинг топилдиққа доир ҳукмларга катта алоқаси бор. Чунки, топилдиқ адашиб (йўқолиб, тушиб) қолган нарсаларга хос бўлса, ташландиқ деб адашиб қолган (топиб олинган) инсонга айтилади. Бу ҳукмлардан Ислом ҳаётнинг барча жабҳаларига оид ҳукмларни ўз ичига олган экани ва уларнинг барчасида олам ҳозирги даврда билган боғча-яслилар, етим ва боқувчиси йўқларни ўз бағрига оладиган мурувват уйлари (етимхоналар) каби муассаларни ташкил қилишдек ишлардан қиёс қилиб бўлмас даражада юксакликларга кўтарилган экани кўринади. Исломнинг ташландиқ болаларга кўрсатган эътибори ҳам бунга мисол бўлади.

Лақит – ташландиқ деб ташлаб кетилган ёки оиласидан адашиб, йўқолиб қолган ва ҳар икки ҳолда ҳам насаби номаълум бўлган болага айтилади.

Ана шундай ҳолатдаги ташландиқ болани топиб олган киши уни олиши фарзи кифоядир. Яъни, бир киши бу вазифани адо қилса, бошқалардан гуноҳ соқит бўлади. Аммо, олишга имкон бўла туриб, ҳеч ким уни олмаса, ҳамма гуноҳкор бўлади. Чунки, Аллоҳ таоло: «Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилингиз» (Моида: 2), деган. Оятнинг умумий маъноси ташланди болани олиш фарзлигига далолат қилади. Чунки, бу яхшилик ва тақво йўлидаги ҳамкорликка киради. Қолаверса, бу унинг жонини сақлаб қолиш ҳамдир. Бу зарурат пайтида овқатлантириш ва ғарқ бўлишдан қутқариб қолиш каби фарз ишдир.

Ташландиқ (бола) барча ҳукмларда ҳур-озоддир. Чунки, одам аслида озод бўлади, қуллик оризий (кейин пайдо бўлувчи)дир. Агар қуллиги билинмаса, асли унинг қул эмаслигидир.

У билан ёки унинг ёнида топилган мол зоҳирга амал қилиниб, уники ҳисобланади. Чунки, мол унинг қўли остида бўлган. Болани топиб олган одам унга ўша молидан инсоф билан сарф қилади. Агар унинг ёнида ҳеч қандай мол топилмаса, унга байтулмолдан сарф қилинади. Умар розияллоҳу анҳу ташландиқ бола топиб олган одамга: «Буни олиб кетавер, у озод, валийлиги сенга, нафақаси бизнинг зиммамизга», деганлар (Абдурраззоқ (9/16, №1690), Ибн Аби Шайба (6/295, №31569), Байҳақий (6/201) ривоятлари). «Нафақаси бизнинг зиммамизга» дегани мусулмонларнинг байтулмолидан, деганидир.

Бир лафзда Умар розияллоҳу анҳу: «Разоъи (яъни, эмизишга сарфланадиган нафақаси) бизнинг зиммамизга», деганлар. Топиб олган одамнинг зиммасига унга инфоқ қилиш ва эмиздириш сарфи лозим бўлмайди, балки бунинг учун байтулмолдан сарф қилинади. Бунинг имкони бўлмаса, нафақаси унинг аҳволини билиб турган мусулмонлар зиммасига бўлади. Сабаби, Аллоҳ таоло: «Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилингиз» (Моида: 2), деган. Унга нафақа қилмаслик ҳалокатига сабаб бўлиши мумкин. Нафақа қилиш эса худди меҳмонни меҳмон қилингани каби ёрдам турига киради.

Дин тарафидан унинг ҳукми шуки, агар у ислом диёрида ёки аксарият аҳолиси мусулмонлар бўлган куфр диёрида топилса, у мусулмон саналади. Чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ҳар бир чақалоқ (ислом) фитратида туғилади», деганлар (Бухорий (1359) ва Муслим (2658) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).

Агар фақат кофирлар яшайдиган ёки мусулмонлар сони камчиликни ташкил қиладиган диёрда топилса, у диёрига тобеъ саналаиб, кофир дейилади. Унинг тарбияси топиб олган одамга – омонатли бўлиши шарти билан – бўлади. Чунки, Умар розияллоҳу анҳу ташландиқ болани Абу Жамиланинг қўлида қолишига рози бўлганлар, чунки унинг солиҳ одам экани маълум бўлганди.

Топиб олган одам унинг ёнида топилган молдан унга сарф қилади, чунки унга валий бўлиб қолади ва унга яхшилаб инфоқ қилади.

Агар топиб олган одам тарбия қилишга салоҳиятли бўлмаса, яъни у фосиқ ё кофир бўлса ва ташландиқ бола мусулмон бўлса, болани унинг қўлида қолдирилмайди. Чунки, мусулмонга кофир ва фосиқнинг валийлиги ўтмайди, чунки улар унинг динини бузадилар.

Шунингдек, топиб олган одам кўчманчи саҳройи бўлса ва жойдан жойга кўчиб юрса, болани унинг қўлида қолдирилмайди. Чунки, бунда болага қийинчилик ҳосил бўлади. Болани ундан олиниб, шаҳарда муқим одам қўлига топширилади. Чунки, боланинг шаҳар (қишлоқ)да муқим бўлиши унинг дини ва дунёси учун фойдалироқ ҳамда аҳли-оиласи топилиши ва насаби аниқланиши учун яхшироқ бўлади.

Ташландиқ ўлса, унинг мероси ва ўлдирилса, унинг хун пули – агар меросхўр фарзанди бўлмаса – байтулмолга бўлади, агар аёли бўлса, унга тўртдан бири тегади.

Уни қасддан тажовуз билан ўлдирилган бўлса, валийси имом (халифа) бўлади. Чунки, мусулмонлар унинг меросхўри бўладилар, имом эса улардан ноиб (вакил) бўлади ва у қасос олиш ёки байтулмол фойдасига хун пули ундириш ўртасида ихтиёрли бўлади. Зеро, имом валийси йўқ кишининг валийси саналади.

Агар унга қасддан ўлдиришдан бошқа бирон жиноят қилинса, балоғатга етишини кутилади, шундан сўнг қасос олиш ёки кечириб юборишда ихтиёрли бўлади.

Агар бирон киши ёки бирон аёл ташландиқ бола унинг фарзанди эканига иқрор бўлса, унга болани берилади. Чунки, бунда болани ўз насабига қўшилиши билан манфаат ҳосил бўлади ва бошқалар учун зарар бўлмайди. Фақат шарти шуки, даъво қилаётган одам битта бўлиши керак. Агар бир неча киши уни бизники даъво қилишса, далил-ҳужжати бўлганига берилади. Агар ҳеч бирида ҳужжат бўлмаса ёки ҳужжатлари бир-бирига қарама-қарши бўлса, болани улар билан бирга қофага (яъни, кишининг қиёфасига қараб, кимнинг боласи эканини айтиб берувчи кишига) рўпара қилинади, қофа кимга ҳукм қилса, ўшанга берилади. Умар розияллоҳу анҳу саҳобалар ҳозирликларида ана шундай қилганлар (Абдурраззоқ (7/360, №13475), Ибн Аби Шайба (6/287, №31468) ривоятлари).

Қофа-қиёфачи бир киши бўлиши кифоя қилади, унинг адолатли, тўғри топиши
тажрибадан ўтган эркак киши бўлиши шарт қилинади.

Сиз учун танладик

Шайх Абдулвалий Қори “Душанба кунлик дарслар” силсиласи

Андижон жоме мадраса-масжидининг имом хатиби устоз Абдулвалий қори. № Дарснинг номи Нусха олиш 1 Ихлос RM MP3 2 Аллоҳ йўлида...
Read More

Омонат (2)

Инсоннинг ўзи ва ўзгалар ўртасидаги нарсалардаги омонат Бу омонат хоҳ мол хоҳ бошқа нарса бўлсин инсонларнинг сизга топширган нарсаларини ва...
Read More

Омонат

Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ал-Жибрин
Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога ҳамду санолар айтамиз, ундан бизни мағфират қилишини сўраймиз. Гувоҳлик бераманки Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиз зотдир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг қули ва элчисидир. У кишига, аҳли ва асҳобларига Аллоҳнинг раҳмати ва саломи бўлсин.

Аммо баъд:

Албатта омонат ҳақида сўзлаш катта аҳамиятга эга. Чунки у бир томондан Аллоҳ ва банда ўртасидаги нарсага, иккинчи томондан банда билан банда ўртасидаги нарсага алоқадор. Мазкур омонатни адо этишда бандага мадад берадиган сабабларни баён этамиз.
Read More

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК?

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК? بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ СЎЗ БОШИ Барча оламларнинг ҳукмдори, меҳрибон ва раҳмли, қиёмат кунининг подшоҳи бўлмиш...
Read More

Кутубус-ситта Олти китоб


Алхамду лиллах вассолату вассаламу ала росулиллах.

Кутубус-ситта муаллифлари куйидаги зотлар:


Имом Бухорий (194-256 хижрий)
Имом Муслим (204-261 хижрий)
Имом Абу Довуд (202-275 хижрий)
Имом Тирмизий (209-279 хижрий)
Имом Насоий (215-300 хижрий)
Имом Ибн Можа (209-273 хижрий)



Уларнинг хар бирини сизга кискача килиб таништириб ўтсам:

1. Имом Бухорий.

У зот Абу Абдуллох Мухаммад ибн Исмоил ибн Иброхим ибн Мугийра ибн Бардизба Жуъфий Бухорийдир.

Имом Бухорийнинг катта бобоси Мугийра Бухоронинг волийси Ямон Жуъфийнинг кўлида исломга кирган шунинг учун Жуъфий деб нисбат берилган (буни вилоят, мавло дейилади).

Имом Бухорий хижрий 194 - йилда Бухоро шахрида тугилди. Етим бўлиб ўсдилар.
Read More

Аҳли суннага мактуб (давоми)

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий
Абдуллоҳ Шариф таржимаси
Абу Закария ал-Маданий таҳрири
(Давоми)

3)Улар ўзгармас бирламчи аҳкомларни ва умумий қоидаларни иккинчи даражали (тасодифий) ҳукмлар ва муайян воқеалар сабабли бекор қилиб юбормайдилар. Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислар ила собит бўлган умумий қоидалардан бири, мусулмонларнинг иттифоқ бўлиши вожиблигидир. Бидъатчи ёки фосиқдан юз ўгириш эса иккинчи даражали (тасодифий) аҳкомлардан ҳисобланади. Бироқ, юз ўгириш фойда қилмаслиги маълум бўлса, бунга амал қилинмайди. Демак бу ўзгарувчан ва турли ижтиҳодларни қабул қила оладиган масаладир.
4)Ким улар каби намоз ўқиса, қиблаларига юзланса ва сўйган гўштларидан еса, у ўшалардандир.
Read More

Аллоҳ ризқ берувчи зот

Хулоса Аллоҳнинг борлигига иймон келтириш инсон табиатига ўрнатиб қўйилган, унинг ич-ичидан жўшиб чиқадиган туйғудир. Мусулмон киши ўзидаги шу табиий иймонни...
Read More

Аҳли суннага мактуб

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий Абдуллоҳ Шариф таржимаси Абу Закария ал-Маданий тасҳиҳи ва таҳрири بسم الله الرحمن الرحيم Сафар ибн...
Read More

Даҳрийлик (атеизм) хатари ва даҳрийларга эслатма

"Илҳод" – "даҳрийлик" хатари ва даҳрийларга эслатма ҳақидаги бўлим[1] Аллоҳдан тавфиқ сўраган ҳолда айтаман: Арабча "илҳод" сўзи "оғиш" маъносида бўлиб,...
Read More

Даъватчига оид савол-жавоблар

Барча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз....
Read More

Аёллар учун махсус дарслар

Энг кўп кўрилган

Янги китоблар

Саҳифамизда нашр этилаётган барча нарсалардан шахсий фойдаланиш учун руҳсат этилади. Саҳифамиз материалларидан фойдаланилган ўринларда www.islomnuri.org дан олинди деб кўрсатилиши, мустасно ўринларда бизга маълум қилиниши шарт. Материаллардан Аллоҳ йўлида фойдаланиш учун ҳуқуқлар чекланмаган. Тижорат учун фойдаланиш мумкин эмас.