Асосий Меню

Махсус бўлимлар

Қўшимча бўлим

Амал мавсуми

Мева ҳосили савдосига тегишли ҳукмлар ҳақидаги боб

Мева ҳосили деганда хурмо ва бошқа мевали дарахтлар ҳосили тушунилади.

Агар мева ҳосилининг ўзи – дарахтидан ташқари – сотилса, пишиб-етилишидан олдин сотиш дуруст бўлмайди. Чунки, «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳосилни салоҳи (етилиши) кўзга кўринишидан олдин сотишдан қайтардилар, сотувчини ҳам, харидорни ҳам (бундан) қайтардилар» (Бухорий (2194) ва Муслим (1534) Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар). У зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам молни ботил йўл билан ейиш бўлиб қолмаслиги учун сотувчини мева ҳосилининг етилиши кўзга кўринмасидан туриб сотишдан қайтардилар, сотиб олувчини эса молни ботил билан ейишга ёрдамчи бўлиб қолмаслик учун сотиб олишдан қайтардилар. «Саҳиҳайн»да келганки:

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى تُزْهِيَ فَقِيلَ لَهُ وَمَا تُزْهِي قَالَ حَتَّى تَحْمَرَّ {أَوْ يَصْفَارَّ}.< /p>

«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мева ҳосилини то ранг олмагунича сотишдан қайтардилар. (Анас розияллоҳу анҳудан:) «Ранг олиши қандай бўлади?», деб сўралди. «Қизаради ё сарғаяди», дедилар» (Бухорий (2197) ва Муслим (1555) Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).

Ҳар иккала ҳадисдаги қайтариқ байънинг фосидлигини ва дуруст эмаслигини тақозо қилади.

Шунингдек, бошоқли экинларни дони қотмасидан туриб сотиш жоиз бўлмайди. Чунки, Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинган ҳадисда:

عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- نَهَى عَنْ بَيْعِ النَّخْلِ حَتَّى يَزْهُوَ وَعَنِ السُّنْبُلِ حَتَّى يَبْيَضَّ وَيَأْمَنَ الْعَاهَةَ نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِىَ.

«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам хурмони ранг олишидан олдин, бошоқни оқармасидан ва бало-офатдан омон қолмасидан туриб байъ қилишдан қайтардилар, сотувчини ҳам, олувчини ҳам (бундан) қайтардилар» (Муслим (1535) ривояти). Ушбу ҳадис далолатига кўра, экиннинг етилиши кўзга кўринмадан туриб сотиш ман қилинган. Унинг етилиши оқариши ва қотиши ҳамда офатдан омон чиққани маълум бўлиши билан билинади.

Мева ҳосилини ранг олишидан олдин, бошоқли экинларнинг дони қотмасидан туриб сотишдан қайтарилишдаги ҳикмат шуки, ушбу экинлар кўпинча шу даврда офатларга ва талафотга дучор бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганларидек: «Нима дейсиз, агар Аллоҳ ҳосилни ман қилиб қўйса, сизлардан бирингиз биродарининг молини нима эвазига олади?!» (Бухорий (2197) ва Муслим (1555) Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар). Бошоқли экин ҳақида: «… ҳатто оқармагунича ва офатдан омон бўлмагунича», дедилар. Бунда одамлар учун раҳм-шафқат, уларнинг молларини асраш, айрим ҳолларда ўзаро адоват ва нафратга олиб келувчи низонинг олдини олиш бордир.

Шундан биз мусулмоннинг молининг ҳурмати қай даражада эканини билиб оламиз. Зотан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Нима дейсиз, агар Аллоҳ ҳосилни ман қилиб қўйса, сизлардан бирингиз биродарининг молини нима эвазига олади?!», дедилар. Ушбу сўзларда одамларнинг моллари ҳар турли ҳийлалар билан қўлга киритишга ҳаракат қиладиган кишилар учун танбеҳ ва қайтариқ бор. Ундан ташқари бу ҳадисда мусулмон кишини ўз молини асрашга ва уни зое қилмасликка ундаш бор. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам харидорни ҳосилнинг етилиши кўзга кўринмасдан туриб ва офатдан омон чиққани билинмасидан туриб сотиб олишдан қайтардилар. Чунки, сотиб олганидан сўнг ҳосил офатга дучор бўлиб, талафотга учраса, унинг моли зое бўлади ва сотувчидан молини қайтариб олиши қийин ёки имконсиз иш бўлади.

Шунингдек, бу ҳадисдан ҳукмнинг ғолибо (яъни, аксарият) ҳолатга боғланганини билиб оламиз. Чунки, аксарият ҳолатларда мева ҳосилига унинг етилиши кўзга кўринишидан олдин офат ва талафот етади, шу боис уни сотиш мумкин бўлмади. Аксар ҳолларда етилиши кўзга кўринганидан кейин ҳосил офат ва талафотдан омон қолади, шу боис уни сотишга рухсат берилди.

Ҳадисдан шу ҳам маълум бўладики, киши оқибати ишончли бўлмаган олди-берди йўллари билан ўз молини хатарга қўйиши ва зоеликка кўндаланг қилиши жоиз бўлмайди.

Юқорида биз айтиб ўтган масала, яъни, ҳосилни унинг етилиши кўзга кўринмасдан туриб сотиб бўлмаслиги уни ўз аслларидан (яъни, дарахтидан) алоҳида сотиб олиш ва (то йиғим-терим пайтигача дарахтида) қолдириш шарти бўлган ҳолга тегишлидир.

Аммо, агар аслларига тобеъ бўлса ёки қолдириш шарти бўлмаса, у ҳолда сотиш жоиз бўлади. Бу эса фуқаҳолар раҳимаҳумуллоҳ зикр қилган учта суратда бўлади:

Биринчи сурат: Агар ҳосил етилиши кўзга кўринишидан олдин ўз асллари, яъни дарахти билан бирга сотилса, бундай қилиш дуруст бўлади ва ҳосил (байъга) тобеъ бўлади. Шунингдек, бошоқли экинни ҳали кўклик пайтида ерига қўшиб сотса, бу ҳам жоиз бўлади ва кўк экин (байъга) тобеъ бўлади.

Иккинчи сурат: Агар мева ҳосили етилиши кўзга кўринишидан олдин ўша дарахтнинг эгасига ёки кўк экин ўша ернинг эгасига сотилса, бу ҳам жоиздир. Чунки, у уларни аслнинг эгасига сотган бўлади ва байъ саҳиҳ бўлади. Бироқ, бу сурат хусусида ихтилофлар бор бўлиб, баъзи уламолар уни етилиши кўзга кўринмаган ҳосилни сотишдан қайтариш остига киради, дейдилар.

Учинчи сурат: Мева ҳосилини етилиши кўзга кўринишидан олдин ва бошоқли экинни дони қотмасидан туриб сотиш (ўша дарахт ёки экинни) дарҳол кесиб ташлаш шарти билан ва уларни кесиш билан фойда ҳосил бўладиган ҳолатда жоиз. Чунки, уларнинг савдосидан қайтариш уларга талафот ёки офат етиши хавфи борлиги учун эди. Дарҳол кесиб ташланадиган ҳолатда бу хавф бўлмайди.

Аммо, агар уларни кесиш билан фойда ҳосил бўлмаса, байъи дуруст бўлмайди. Чунки, бу бузғунчилик ва молни зое қилиш бўлади. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам молни зое қилишдан қайтарганлар (Бухорий (2408) ва Муслим (593) Муғийра ибн Шуъба розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).

Уламоларнинг сўзлари ичидан саҳиҳроғига биноан, бир неча бор узиб-териб олинадиган йўнғичқа, тарра, бақлажон ва бошқа сабзавотларнинг ҳозирги ва келажакдаги йиғим-теримларини байъ қилиш жоиз бўлади.

Шайхулислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳ айтади: «Саҳиҳ гап шуки, бу нарса Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қайтариқлари остига кирмаган, балки ҳозирги йиғим-теримни ҳам, келгусидаги то полиз экини қуриб кетгунича бўладиган йиғим-теримини ҳам байъ қилиш саҳиҳ бўлади. Чунки, ҳожат шуни тақозо қилади, полиз экинини унинг аслларидан (яъни еридан) алоҳида байъ қилиш жоиздир» (Ал-фатавал-кубро: 5/392).

Аллома Ибнул Қаййим раҳимаҳуллоҳ айтади: «Фақатгина то етилиши кўзга
кўрингунча сотишни кечиктириш мумкин бўлган мева ҳосилларининг байъидан наҳий
қилинди, полиз экинлари бу наҳий остига кирмади» (Иъламул-муваққиъийн:
2/31).

Сиз учун танладик

Шайх Абдулвалий Қори “Душанба кунлик дарслар” силсиласи

Андижон жоме мадраса-масжидининг имом хатиби устоз Абдулвалий қори. № Дарснинг номи Нусха олиш 1 Ихлос RM MP3 2 Аллоҳ йўлида...
Read More

Омонат (2)

Инсоннинг ўзи ва ўзгалар ўртасидаги нарсалардаги омонат Бу омонат хоҳ мол хоҳ бошқа нарса бўлсин инсонларнинг сизга топширган нарсаларини ва...
Read More

Омонат

Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ал-Жибрин
Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога ҳамду санолар айтамиз, ундан бизни мағфират қилишини сўраймиз. Гувоҳлик бераманки Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиз зотдир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг қули ва элчисидир. У кишига, аҳли ва асҳобларига Аллоҳнинг раҳмати ва саломи бўлсин.

Аммо баъд:

Албатта омонат ҳақида сўзлаш катта аҳамиятга эга. Чунки у бир томондан Аллоҳ ва банда ўртасидаги нарсага, иккинчи томондан банда билан банда ўртасидаги нарсага алоқадор. Мазкур омонатни адо этишда бандага мадад берадиган сабабларни баён этамиз.
Read More

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК?

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК? بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ СЎЗ БОШИ Барча оламларнинг ҳукмдори, меҳрибон ва раҳмли, қиёмат кунининг подшоҳи бўлмиш...
Read More

Кутубус-ситта Олти китоб


Алхамду лиллах вассолату вассаламу ала росулиллах.

Кутубус-ситта муаллифлари куйидаги зотлар:


Имом Бухорий (194-256 хижрий)
Имом Муслим (204-261 хижрий)
Имом Абу Довуд (202-275 хижрий)
Имом Тирмизий (209-279 хижрий)
Имом Насоий (215-300 хижрий)
Имом Ибн Можа (209-273 хижрий)



Уларнинг хар бирини сизга кискача килиб таништириб ўтсам:

1. Имом Бухорий.

У зот Абу Абдуллох Мухаммад ибн Исмоил ибн Иброхим ибн Мугийра ибн Бардизба Жуъфий Бухорийдир.

Имом Бухорийнинг катта бобоси Мугийра Бухоронинг волийси Ямон Жуъфийнинг кўлида исломга кирган шунинг учун Жуъфий деб нисбат берилган (буни вилоят, мавло дейилади).

Имом Бухорий хижрий 194 - йилда Бухоро шахрида тугилди. Етим бўлиб ўсдилар.
Read More

Аҳли суннага мактуб (давоми)

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий
Абдуллоҳ Шариф таржимаси
Абу Закария ал-Маданий таҳрири
(Давоми)

3)Улар ўзгармас бирламчи аҳкомларни ва умумий қоидаларни иккинчи даражали (тасодифий) ҳукмлар ва муайян воқеалар сабабли бекор қилиб юбормайдилар. Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислар ила собит бўлган умумий қоидалардан бири, мусулмонларнинг иттифоқ бўлиши вожиблигидир. Бидъатчи ёки фосиқдан юз ўгириш эса иккинчи даражали (тасодифий) аҳкомлардан ҳисобланади. Бироқ, юз ўгириш фойда қилмаслиги маълум бўлса, бунга амал қилинмайди. Демак бу ўзгарувчан ва турли ижтиҳодларни қабул қила оладиган масаладир.
4)Ким улар каби намоз ўқиса, қиблаларига юзланса ва сўйган гўштларидан еса, у ўшалардандир.
Read More

Аллоҳ ризқ берувчи зот

Хулоса Аллоҳнинг борлигига иймон келтириш инсон табиатига ўрнатиб қўйилган, унинг ич-ичидан жўшиб чиқадиган туйғудир. Мусулмон киши ўзидаги шу табиий иймонни...
Read More

Аҳли суннага мактуб

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий Абдуллоҳ Шариф таржимаси Абу Закария ал-Маданий тасҳиҳи ва таҳрири بسم الله الرحمن الرحيم Сафар ибн...
Read More

Даҳрийлик (атеизм) хатари ва даҳрийларга эслатма

"Илҳод" – "даҳрийлик" хатари ва даҳрийларга эслатма ҳақидаги бўлим[1] Аллоҳдан тавфиқ сўраган ҳолда айтаман: Арабча "илҳод" сўзи "оғиш" маъносида бўлиб,...
Read More

Даъватчига оид савол-жавоблар

Барча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз....
Read More

Аёллар учун махсус дарслар

Энг кўп кўрилган

Янги китоблар

Саҳифамизда нашр этилаётган барча нарсалардан шахсий фойдаланиш учун руҳсат этилади. Саҳифамиз материалларидан фойдаланилган ўринларда www.islomnuri.org дан олинди деб кўрсатилиши, мустасно ўринларда бизга маълум қилиниши шарт. Материаллардан Аллоҳ йўлида фойдаланиш учун ҳуқуқлар чекланмаган. Тижорат учун фойдаланиш мумкин эмас.