Асосий Меню

Махсус бўлимлар

Қўшимча бўлим

Амал мавсуми

Орият (вақтинча бериб турилган нарса) аҳкомлари ҳақидаги боб

Фуқаҳолар таърифларига кўра, орият – фойдаланиш мубоҳ бўлган нарсадан
фойдаланишга имкон бериш маъносидадир, фойдаланиб бўлингач, уни эгасига қайтариб
берилади.

Бу таъриф билан фойдаланиш мубоҳ бўлмаган нарсалар орият жумласидан чиқиб
кетади, уларни ориятга олиш дуруст бўлмайди. Яна, фойдаланиш фақат ўша нарсанинг
тугаб-битиши (йўқ бўлиши) билангина мумкин бўладиган нарсалар ҳам, масалан,
емак-ичмаклар чиқиб кетади.

Орият Қуръон, Суннат ва ижмоъ билан машруъдир:

Аллоҳ таоло айтади: «Улар рўзғор буюмларини ҳам (кишилардан) ман
қиладиган кимсалардир!»
(Моуун: 7). Яъни, улар одатда одамлар ўзаро
олди-берди қилиб турадиган буюмларни ман қиладилар. Аллоҳ таоло бу оятда ушбу
буюмларни орият учун сўрашга муҳтож бўлган кишилардан ман қилиш ёмон иш эканини
баён қилди. Ориятга бериш вожиблигини айтадиган кишилар мана шу оятни далил
қиладилар. Шайхулислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳнинг ҳам фикрига кўра, агар буюм
эгаси бой бўлса, ориятга сўралган нарсани бериши фарз бўлади (Мажмуъул-фатава:
28/98).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Талҳанинг бир отини ориятга
олганлар (Бухорий (2627), Муслим (2307) Анас розияллоҳу анҳудан ривоят
қилганлар), Сафвон ибн Умайядан бир қанча совутларни ориятга олганлар (Абу Довуд
(3562), Аҳмад (3/400, №15302) Сафвон ибн Умайя розияллоҳу анҳудан ривоят
қилганлар).

Ориятга сўраб келган муҳтож кишига сўраган нарсасини бериб туриш бериб турган
одам бу билан кўп савобга эришадиган қурбат-ибодат саналади. Чунки, бу иш
яхшилик ва тақво устида ҳамкорлик қилишга киради.

Ориятга бериш саҳиҳ бўлиши учун тўртта шарт шарт қилинади:

  1. Ориятга берувчи киши табарруъга (яъни ихтиёрий бериб юборишга) лаёқатли
    киши бўлиши. Чунки, ориятга бериш ҳам қисман табарруънинг бир туридир, у ёш
    боладан, мажнун ва ақлсиз кимсадан дуруст бўлмайди.
  2. Ориятга сўровчи киши унга табарруъ қилинишига лойиқ бўлиши, яъни, қабул
    қилиб олишга яроқли бўлиши.
  3. Ориятга бериладиган нарсадан фойдаланиш мубоҳ бўлиши. Мусулмон қулни
    кофирга ориятга берилмайди, ов асбоби ва шу кабиларни эҳромдаги кишига ориятга
    берилмайди. Чунки, Аллоҳ таоло: «Гуноҳ ва ҳаддан ошиш йўлида ҳамкорлик
    қилмангиз!»
    (Моида: 2) дейди.
  4. Ориятга бериладиган нарса ундан фойдаланиш оқибатида тугаб, йўқ бўлиб
    кетмаслиги, юқорида ўтган (емак-ичмаклар) каби.

Ориятга берган киши берган нарсасини ўзи истаган пайтда қайтариб олишга
ҳақлидир. Аммо, қайтариб олиши билан уни сўраб олган кишига бирон зарар
етмаслиги керак. Яъни, масалан, бировга юкларини ташиб олиши учун кемани ориятга
берган бўлса, кема ҳали денгиздалик ҳолида уни қайтариб олиши мумкин эмас. Ёки
бировга тўсинларини қўйиб тургани деворини ориятга берган бўлса, ҳали
тўсинларини олмасидан туриб, девор ўзимга керак бўлиб қолди дейиши дуруст
эмас.

Ориятга буюм олган киши олган нарсасини ўзининг мол-мулкидан кўра ҳам
асраб-авайлаши ва уни эгасига бус-бутун қайтариб бериши лозим бўлади. Чунки,
Аллоҳ таоло айтади: «Албатта, Аллоҳ сизларни омонатларини ўз эгаларига
топширишга буюради»
(Нисо: 58). Ояти карима омонатларни ўз эгаларига
қайтариш фарзлигига далолат қилади, орият ҳам омонатнинг бир туридир. Расулуллоҳ
соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Олган нарсаси то уни (эгасига) топширгунича қўл
(соҳиби) зиммасида бўлади», деганлар (Абу Довуд (3561), Термизий (1269), Насоий
(5783), Ибн Можа (2400), Аҳмад (5/8, №20086) Самура ибн Жундуб розияллоҳу
анҳудан ривоят қилганлар), «Сизга омонат қўйган одамга омонатини адо этинг»,
деганлар (Абу Довуд (3535), Термизий (1264) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан
ривоят қилганлар).

Юқорида ўтган бу далил-ҳужжатлар инсон ўзига омонат қўйилган нарсани
асраб-авайлаши ва уни эгасига соғ-саломат топшириши лозимлигига далолат қилади,
орият ҳам ушбу айтилган умумий нарсалар қаторига киради. Чунки, ориятга олувчи
киши ўз зиммасига омонатни олган бўлади ва ўша нарса ундан талаб қилинади. У
ундан урфда жорий бўлган даражада фойдаланишига рухсат берилади, уни ишлатишда
талафот етказадиган даражада ҳаддан ошиши, шунингдек, уни ишлатиш яроқли
бўлмайдиган ўринда ишлатиши жоиз бўлмайди. Чунки, эгаси у учун бунга рухсат
бермаганди. Аллоҳ таоло айтади: «Эҳсон-яхшиликнинг мукофоти фақат
яхшиликдир»
(Ар-раҳмон: 60).

Агар ишлатилиши керак бўлган ўриндан бошқа жойга ишлатиб, унга талафот
етказса, тўлаши лозим бўлади. Чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам:
«Олган нарсаси то уни (эгасига) топширгунича қўл (соҳиби) зиммасида бўлади»,
деганлар (Абу Довуд (3561), Термизий (1269), Насоий (5783), Ибн Можа (2400),
Аҳмад (5/8, №20086) Самура ибн Жундуб розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар). Бу
ҳадис киши олган нарсасини қайтариб бериши фарзлигига, у бировнинг мулки
эканига, фақат эгасига етганидагина унинг зиммасидан хориж бўлишига далолат
қилади.

Агар ўз ўрнида ишлатиб турганида синиб (бузилиб) қолса, ориятга олган одам
унга зомин бўлмайди (тўламайди), чунки, ориятга берган киши унга шу нарсада
ишлатишига рухсат берган эди. Изн берилган нарсада етган талафотга зомин
бўлинмайди.

Бир киши бировдан ориятга олган нарсасини бошқа бировга ориятга бериши жоиз
эмас. Чунки, бир кишига бир нарсага рухсат берилган бўлса, у энди бошқа бировга
шу нарсага рухсат бериши мумкин эмас, чунки, бу ўша нарсани талафотга кўндаланг
қилиш бўлади.

Уламолар ориятга олувчи киши ориятга олган нарсаси агар унинг қўлида ишлатиши
керак бўлган ўриндан бошқа ўринда талафотга учраса (синса, бузилса), унга зомин
бўлиш-бўлмаслигида ихтилоф қилганлар. Бир жамоа уламолар хоҳ ҳаддидан ошган
бўлсин, хоҳ ҳаддидан ошмаган бўлсин, барибир унга зомин бўлади, «Олган нарсаси
то уни (эгасига) топширгунича қўл (соҳиби) зиммасида бўлади» ҳадиси шунга
далолат қилади, деганлар. Масалан, ориятга олинган жонивор ўлиб қолса, ё кийим
ёниб кетса, ё у нарсани ўғирлатиб қўйса, (тўлайди, дейишган). Бошқа бир жамоа
уламолар эса агар у ҳаддидан ошмаган бўлса, зомин бўлмайди, чунки, фақат ҳаддан
тажовуз қилинганда зомин бўлинади, деганлар. Мана шу сўз кучлироқ бўлса керак,
чунки, ориятга олувчи уни эгасининг изни билан олган ва у унинг олдида омонатдек
эди.

Ориятга олган киши олган нарсасини авайлаб-асраши, унга эътибор бериши,
фойдаланиб бўлгач, уни эгасига топширишга шошилиши, бу ҳақда бепарволик
қилмаслиги ё уни талафотга дучор қилмаслиги зарур. Чунки, у нарса унинг ҳузурида
омонатдир. Унинг эгаси бу одамга яхшилик қилди. Аллоҳ таоло айтади:
«Эҳсон-яхшиликнинг мукофоти фақат яхшиликдир» (Ар-раҳмон: 60).

Сиз учун танладик

Шайх Абдулвалий Қори “Душанба кунлик дарслар” силсиласи

Андижон жоме мадраса-масжидининг имом хатиби устоз Абдулвалий қори. № Дарснинг номи Нусха олиш 1 Ихлос RM MP3 2 Аллоҳ йўлида...
Read More

Омонат (2)

Инсоннинг ўзи ва ўзгалар ўртасидаги нарсалардаги омонат Бу омонат хоҳ мол хоҳ бошқа нарса бўлсин инсонларнинг сизга топширган нарсаларини ва...
Read More

Омонат

Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ал-Жибрин
Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога ҳамду санолар айтамиз, ундан бизни мағфират қилишини сўраймиз. Гувоҳлик бераманки Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиз зотдир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг қули ва элчисидир. У кишига, аҳли ва асҳобларига Аллоҳнинг раҳмати ва саломи бўлсин.

Аммо баъд:

Албатта омонат ҳақида сўзлаш катта аҳамиятга эга. Чунки у бир томондан Аллоҳ ва банда ўртасидаги нарсага, иккинчи томондан банда билан банда ўртасидаги нарсага алоқадор. Мазкур омонатни адо этишда бандага мадад берадиган сабабларни баён этамиз.
Read More

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК?

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК? بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ СЎЗ БОШИ Барча оламларнинг ҳукмдори, меҳрибон ва раҳмли, қиёмат кунининг подшоҳи бўлмиш...
Read More

Кутубус-ситта Олти китоб


Алхамду лиллах вассолату вассаламу ала росулиллах.

Кутубус-ситта муаллифлари куйидаги зотлар:


Имом Бухорий (194-256 хижрий)
Имом Муслим (204-261 хижрий)
Имом Абу Довуд (202-275 хижрий)
Имом Тирмизий (209-279 хижрий)
Имом Насоий (215-300 хижрий)
Имом Ибн Можа (209-273 хижрий)



Уларнинг хар бирини сизга кискача килиб таништириб ўтсам:

1. Имом Бухорий.

У зот Абу Абдуллох Мухаммад ибн Исмоил ибн Иброхим ибн Мугийра ибн Бардизба Жуъфий Бухорийдир.

Имом Бухорийнинг катта бобоси Мугийра Бухоронинг волийси Ямон Жуъфийнинг кўлида исломга кирган шунинг учун Жуъфий деб нисбат берилган (буни вилоят, мавло дейилади).

Имом Бухорий хижрий 194 - йилда Бухоро шахрида тугилди. Етим бўлиб ўсдилар.
Read More

Аҳли суннага мактуб (давоми)

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий
Абдуллоҳ Шариф таржимаси
Абу Закария ал-Маданий таҳрири
(Давоми)

3)Улар ўзгармас бирламчи аҳкомларни ва умумий қоидаларни иккинчи даражали (тасодифий) ҳукмлар ва муайян воқеалар сабабли бекор қилиб юбормайдилар. Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислар ила собит бўлган умумий қоидалардан бири, мусулмонларнинг иттифоқ бўлиши вожиблигидир. Бидъатчи ёки фосиқдан юз ўгириш эса иккинчи даражали (тасодифий) аҳкомлардан ҳисобланади. Бироқ, юз ўгириш фойда қилмаслиги маълум бўлса, бунга амал қилинмайди. Демак бу ўзгарувчан ва турли ижтиҳодларни қабул қила оладиган масаладир.
4)Ким улар каби намоз ўқиса, қиблаларига юзланса ва сўйган гўштларидан еса, у ўшалардандир.
Read More

Аллоҳ ризқ берувчи зот

Хулоса Аллоҳнинг борлигига иймон келтириш инсон табиатига ўрнатиб қўйилган, унинг ич-ичидан жўшиб чиқадиган туйғудир. Мусулмон киши ўзидаги шу табиий иймонни...
Read More

Аҳли суннага мактуб

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий Абдуллоҳ Шариф таржимаси Абу Закария ал-Маданий тасҳиҳи ва таҳрири بسم الله الرحمن الرحيم Сафар ибн...
Read More

Даҳрийлик (атеизм) хатари ва даҳрийларга эслатма

"Илҳод" – "даҳрийлик" хатари ва даҳрийларга эслатма ҳақидаги бўлим[1] Аллоҳдан тавфиқ сўраган ҳолда айтаман: Арабча "илҳод" сўзи "оғиш" маъносида бўлиб,...
Read More

Даъватчига оид савол-жавоблар

Барча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз....
Read More

Аёллар учун махсус дарслар

Энг кўп кўрилган

Янги китоблар

Саҳифамизда нашр этилаётган барча нарсалардан шахсий фойдаланиш учун руҳсат этилади. Саҳифамиз материалларидан фойдаланилган ўринларда www.islomnuri.org дан олинди деб кўрсатилиши, мустасно ўринларда бизга маълум қилиниши шарт. Материаллардан Аллоҳ йўлида фойдаланиш учун ҳуқуқлар чекланмаган. Тижорат учун фойдаланиш мумкин эмас.