Асосий Меню

Махсус бўлимлар

Қўшимча бўлим

Амал мавсуми

Талончиликка доир аҳкомлар ҳақидаги боб

Талончилик – бир нарсани зулм билан олиш маъносидадир. Фуқаҳолар истилоҳида у
– бировнинг ҳаққини ноҳақ, зўрлик билан қўлга киритиш маъносида
қўлланилади.

Талончилик мусулмонлар ижмоъси билан ҳаромдир. Чунки, Аллоҳ таоло:
«Мол-дунёларингизни ораларингизда ноҳақ
ҳаром йўллар билан
емангиз!»
, деган (Бақара: 188). Талончилик бировнинг молини ноҳақ ейишнинг
энг катта кўринишидир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Албатта
қонларингиз, молларингиз, обрўларингиз ораларингизда ҳаромдир», деганлар
(Бухорий (105) ва Муслим (1679) Абу Бакра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).
Яна у зот: «Мусулмон кишининг моли унинг розилигисиз ҳалол бўлмайди», деганлар
(Аҳмад (5/72, №20695), Абу Яъло (3/140, 1570) Абу Ҳурра ар-Рақошийнинг
амакисидан ривоят қилганлар).

Таланган мол кўчмас мулк бўлиши ҳам мумкин, кўчадиган мулк бўлиши ҳам мумкин.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Ким бир қарич ерни зулм билан
тортиб олса, (қиёмат куни) ўша бир қарич ерга (тагидаги) етти қават ерни (қўшиб)
унинг бўйнига осиб қўйилади» (Бухорий (3198), Муслим (1610) Саид ибн Зайд
розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).

Шундай экан, талончи Аллоҳ таолога тавба қилмоғи, талончилик билан қўлга
киритилган нарсани ўз эгасига қайтармоғи ва ундан кечирим сўрамоғи лозим бўлади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Кимнинг зиммасида биродарининг
обрў-номусига нисбатан қилган зулм ё (моли ё жонига қилган зулм каби бошқа)
бирон нарса бўлса, шу бугун, динор ва дирҳам бўлмайдиган кун келишидан олдин
ундан қутулиб олсин. (У кунда) агар унинг солиҳ амали бўлса, зулми миқдорича
ундан олинади, агар савоблари бўлмаса, биродарининг гуноҳларидан олиниб, унга
юкланади», деганлар (Бухорий (249) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят
қилган).

Таланган мол турган бўлса, ўзини қайтариб беради, агар йўқ бўлиб кетган
бўлса, унинг ўрнини қайтаради.

Имом ал-Муваффақ раҳимаҳуллоҳ айтади: «Уламолар талончилик билан қўлга
киритилган мол агар ўз ҳолича, ўзгармай турган бўлса, уни қайтариш лозимлигига
ижмоъ қилганлар» (Ал-муғний: 5/374).

Шунингдек, таланган молни унга кейин қўшилган қўшимчаси билан қайтариш лозим
бўлади. Чунки, у ўша таланган молнинг ўсиб-кўпайишидан ҳосил бўлган бўлиб, мол
эгаси учун унинг асл-асоси билан бир хилдадир.

Агар талончи таланган ерга бино қурган ёки дарахт эккан бўлса, эгаси талаб
қилганида ўша бинони бузиши ва дарахтни қўпориши лозим бўлади. Чунки, Расулуллоҳ
соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Золим томир учун ҳақ йўқдир», деганлар Термизий
(1378), Абу Довуд (3073) Саид ибн Зайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).
Агар бу ерга таъсир қиладиган бўлса, унга етган зарарни тўлаши лозим бўлади.
Шунингдек, бузилган бино ва қўпорилган дарахт қолдиқларини тозалаб, ерни эгасига
саломат қайтариши лозим бўлади.

Ундан ташқари, уни талаб олганидан то қайтариб бергунига қадар ўтган
муддатдаги ҳаққини, яъни, айни унга ўхшаган нарсага бериладиган ҳақни тўлаши
лозим бўлади. Чунки, у ўша нарсанинг эгасини шунча вақт ундан фойдаланишдан
ноҳақ маҳрум қилди.

Агар бир нарсани талончилик билан қўлга киритиб, ушлаб турса ва кейин унинг
нархи тушиб кетган бўлса, саҳиҳ сўзга кўра, унинг зарарини тўлайди.

Агар талаб олган нарсани бошқа нарсага аралаштириб юборган бўлса ва уни
ажратиш мумкин бўлса, масалан, буғдойни арпага аралаштириб юборган бўлса,
талончи уни ажратиб, қайтариши лозим бўлади. Агар ажратиш мумкин бўлмайдиган
нарсага аралаштириб юборган бўлса, масалан, буғдойни буғдойга аралаштирган
бўлса, ўшанча кило ёки кайл-миқдорда аралашмаган буғдойни қайтариши лозим
бўлади. Агар уни пастроқ навига ёки яхшироқ навига аралаштириб юборган бўлса,
ёки бутунлай ажратиб бўлмайдиган даражада бошқа жинсига аралаштириб юборган
бўлса, аралашмани сотилади ва ҳар бирига ўзига тегишли баҳосини берилади. Агар
бу суратда таланган мол ўзининг ёлғиз ҳолатидаги нархидан камайса, талончи
камини тўлайди.

Ушбу бобдаги масалалардан яна бири шуки, уламолар: «Талончидан кейинги қўллар
ҳаммаси зомин бўлувчи (тўловчи) қўллардир», дейишган. Бунинг маъноси шуки,
талончилик билан олинган нарса талончининг қўлидан бошқа бировларнинг қўлларига
ўтиб кетган бўлса, ўша нарсага етган талафотни уларнинг ҳаммаси тўлайди.

Бундай қўллар ўнтадир: сотиб олувчининг қўли, ижарага олувчининг қўли, ҳеч
қандай тўловсиз эга бўлувчининг (масалан, ҳадя йўли билан эга бўлувчининг) қўли,
берувчининг манфаати учун олганнинг (масалан, вакилнинг) қўли, ориятга
олувчининг қўли, талончининг қўли, ўша молда тасарруф қилувчининг (масалан,
музорабага ишловчининг) қўли, талончилик билан қўлга киритилган (аёл)га
уйланганнинг қўли, байъдан бошқа бирон эваз билан олувчининг қўли, таланган
нарсани талончининг ўрнига талафотга дучор этувчининг қўли.

Ушбу кўринишларнинг ҳар бирида: агар иккинчи киши ишнинг ҳақиқатини билса ва
нарсани унга бераётган киши уни талончилик билан олганидан хабардор бўлса,
зоминлик унинг зиммасида бўлади. Чунки, у ўша нарсани эгаси тарафидан изн
берилмаганини била туриб олди. Агар у ишнинг ҳақиқатидан хабардор бўлмаган
бўлса, зоминлик биринчи талончи зиммасида бўлади.

Агар таланган нарса одатда ижарага бериладиган нарсалар жумласидан бўлса,
талончининг қўлида қанча муддат турса, ўшанча муддат ижара ҳақини тўлаши лозим
бўлади.

Талончининг барча ҳукмий тасарруфлари моликнинг изнисиз бўлгани учун
ботилдир.

Агар бир нарсани талон қилган бўлса-ю, унинг эгасини билмаса ва эгасига
қайтариш имкони бўлмаса, уни керакли, тўғри ўринга ишлатадиган ҳокимга
топширади, ёки уни эгасининг номидан садақа қилади. агар садақа қилиб юборса,
савоби унинг эгасига бўлади ва талончи ундан халос бўлади.

Молларни талон қилиш уни зўрлик билан эгаллаб олишга чекланмайди. Балки, уни
ботил хусумат билан, ёлғон қасамлар билан қўлга киритиш ҳам талончиликка киради.
Аллоҳ таоло айтади: «Мол-дунёларингизни ораларингизда ноҳақ ҳаром
йўллар билан емангиз!
(Яъни, бир-бирингизнинг ҳаққингизни еманг!) Ва
(гуноҳ қилаётганингизни) билиб туриб, одамларнинг молларидан бир қисмини
ҳаром йўл билан ейиш учун
(молларингизни пора қилиб) ҳокимларга
узатманг!»
(Бақара: 188).

Аллоҳ таоло айтади: «Аллоҳга берган аҳд-паймон ва қасамларини озгина қийматга сотиб юборадиган кимсалар учун охиратда ҳеч қандай насиба йўқдир. Қиёмат Кунида Аллоҳ уларга сўз қотмайди, раҳмат назари билан боқмайди ва гуноҳларидан покламайди. Улар учун аламли азоб бордир» (Оли Имрон: 77). Иш жуда оғир, ҳисоб-китоб ўта қаттиқдир.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Ким бир қарич ерни зулм билан тортиб олса, (қиёмат куни) ўша бир қарич ерга (тагидаги) етти қават ерни (қўшиб) унинг бўйнига осиб қўйилади» (Бухорий (3198), Муслим (1610) Саид ибн Зайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).

Яна айтганлар: «Мен бировга биродарининг ҳаққини ҳукм қилган бўлсам, уни
олмасин, чунки унга дўзах оловининг бир парчасини берган бўламан» (Бухорий
(2680) ва Муслим (1713) Умму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилганлар).

Сиз учун танладик

Шайх Абдулвалий Қори “Душанба кунлик дарслар” силсиласи

Андижон жоме мадраса-масжидининг имом хатиби устоз Абдулвалий қори. № Дарснинг номи Нусха олиш 1 Ихлос RM MP3 2 Аллоҳ йўлида...
Read More

Омонат (2)

Инсоннинг ўзи ва ўзгалар ўртасидаги нарсалардаги омонат Бу омонат хоҳ мол хоҳ бошқа нарса бўлсин инсонларнинг сизга топширган нарсаларини ва...
Read More

Омонат

Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ал-Жибрин
Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога ҳамду санолар айтамиз, ундан бизни мағфират қилишини сўраймиз. Гувоҳлик бераманки Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиз зотдир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг қули ва элчисидир. У кишига, аҳли ва асҳобларига Аллоҳнинг раҳмати ва саломи бўлсин.

Аммо баъд:

Албатта омонат ҳақида сўзлаш катта аҳамиятга эга. Чунки у бир томондан Аллоҳ ва банда ўртасидаги нарсага, иккинчи томондан банда билан банда ўртасидаги нарсага алоқадор. Мазкур омонатни адо этишда бандага мадад берадиган сабабларни баён этамиз.
Read More

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК?

ҲИЖОБ НИМА УЧУН КЕРАК? بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ СЎЗ БОШИ Барча оламларнинг ҳукмдори, меҳрибон ва раҳмли, қиёмат кунининг подшоҳи бўлмиш...
Read More

Кутубус-ситта Олти китоб


Алхамду лиллах вассолату вассаламу ала росулиллах.

Кутубус-ситта муаллифлари куйидаги зотлар:


Имом Бухорий (194-256 хижрий)
Имом Муслим (204-261 хижрий)
Имом Абу Довуд (202-275 хижрий)
Имом Тирмизий (209-279 хижрий)
Имом Насоий (215-300 хижрий)
Имом Ибн Можа (209-273 хижрий)



Уларнинг хар бирини сизга кискача килиб таништириб ўтсам:

1. Имом Бухорий.

У зот Абу Абдуллох Мухаммад ибн Исмоил ибн Иброхим ибн Мугийра ибн Бардизба Жуъфий Бухорийдир.

Имом Бухорийнинг катта бобоси Мугийра Бухоронинг волийси Ямон Жуъфийнинг кўлида исломга кирган шунинг учун Жуъфий деб нисбат берилган (буни вилоят, мавло дейилади).

Имом Бухорий хижрий 194 - йилда Бухоро шахрида тугилди. Етим бўлиб ўсдилар.
Read More

Аҳли суннага мактуб (давоми)

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий
Абдуллоҳ Шариф таржимаси
Абу Закария ал-Маданий таҳрири
(Давоми)

3)Улар ўзгармас бирламчи аҳкомларни ва умумий қоидаларни иккинчи даражали (тасодифий) ҳукмлар ва муайян воқеалар сабабли бекор қилиб юбормайдилар. Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислар ила собит бўлган умумий қоидалардан бири, мусулмонларнинг иттифоқ бўлиши вожиблигидир. Бидъатчи ёки фосиқдан юз ўгириш эса иккинчи даражали (тасодифий) аҳкомлардан ҳисобланади. Бироқ, юз ўгириш фойда қилмаслиги маълум бўлса, бунга амал қилинмайди. Демак бу ўзгарувчан ва турли ижтиҳодларни қабул қила оладиган масаладир.
4)Ким улар каби намоз ўқиса, қиблаларига юзланса ва сўйган гўштларидан еса, у ўшалардандир.
Read More

Аллоҳ ризқ берувчи зот

Хулоса Аллоҳнинг борлигига иймон келтириш инсон табиатига ўрнатиб қўйилган, унинг ич-ичидан жўшиб чиқадиган туйғудир. Мусулмон киши ўзидаги шу табиий иймонни...
Read More

Аҳли суннага мактуб

Шайх Сафар ибн Абдурраҳмон Ҳаволий Абдуллоҳ Шариф таржимаси Абу Закария ал-Маданий тасҳиҳи ва таҳрири بسم الله الرحمن الرحيم Сафар ибн...
Read More

Даҳрийлик (атеизм) хатари ва даҳрийларга эслатма

"Илҳод" – "даҳрийлик" хатари ва даҳрийларга эслатма ҳақидаги бўлим[1] Аллоҳдан тавфиқ сўраган ҳолда айтаман: Арабча "илҳод" сўзи "оғиш" маъносида бўлиб,...
Read More

Даъватчига оид савол-жавоблар

Барча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз....
Read More

Аёллар учун махсус дарслар

Энг кўп кўрилган

Янги китоблар

Саҳифамизда нашр этилаётган барча нарсалардан шахсий фойдаланиш учун руҳсат этилади. Саҳифамиз материалларидан фойдаланилган ўринларда www.islomnuri.org дан олинди деб кўрсатилиши, мустасно ўринларда бизга маълум қилиниши шарт. Материаллардан Аллоҳ йўлида фойдаланиш учун ҳуқуқлар чекланмаган. Тижорат учун фойдаланиш мумкин эмас.